eclipse: a lúa que menstrúa

Debido á tonalidade vermella que adquire durante os eclipses moitos pobos crían que a lúa era comida por un animal; na China, onde a palabra para eclipse é “chih” que significa comer, pensábase que era un dragón o que comía a lúa. Nas noites de eclipse, a xente saía das casas con trebellos de labranza, lanzas e outros utensilios para escorrentar o animal que ameazaba con deixar o ceo sen lúa (ou sen sol).

Os aztecas, aínda sendo coñecedores da causa astronómica deste fenómeno, representaban tamén o eclipse como un dragón que comía á Lúa.

Na aldea Kuikuro no Matto Grosso brasileiro acontecen cousas extraordinarias durante un eclipse de lúa: os animais cambian de forma, chove sangue, soan flautas sagradas, e a xente pinta a cara de branco e de negro para imitar a lúa, cantan, danzan e fan xogos para despertar o mundo. Todo iso o día em que a lua menstruou.




Calendario das fases da lúa

Phases of the Moon

Eclipses 2010:
15 de xaneiro: Eclipse Anular de Sol
26 de xuño: Eclipse Lunar Parcial
11 de xullo: Eclipse Total de Sol
21 de decemmbro: Eclipse Total de Lúa
Catálogo de eclipses na web da NASA

candela

Como o Samaín, a festa das Candelas ou Candelaria, ten as súas raíces na roda do calendario celta constituíndo un dos catro sabbats ou festividades do medio das estacións, neste caso chamada Candlemas ou Imbolc, e representada por Brigit, deusa triple da poesía, as artes e a curación.

Esta celebración simboliza o fin do inverno, cando os días voltan a crecer e as sementes a agromar dentro da terra, (literalmente Imbolc significa "no ventre") así que é unha festa da fertilidade e a luz na que se acenden candelas, como aínda se fai na pequena igrexa románica de Castrelos, en Vigo.



a candelaria no calendario

O refrán popular di que
Cando a Candela chora, o inverno vai fóra;
cando a Candela ri, o inverno está por vir.
Que chore que ria que deixe de chorar
a metade do inverno está por pasar

E do día a seguir ás Candelas, o popular San Blas
Polo San Brais, dúas horas máis.

Diferentes cultos e tradicións están espallados por distintos lugares do mundo.
En Canarias, particularmente en Tenerife, é moi celebrada a virxe morena da Candelaria.

Nos Estados Unidos é un animal dormilón (a marmota) quen pronostica a meteoroloxía: se a marmota sae e pode ver a súa sombra (porqu dá o sol) o inverno continúa por seis semanas máis.
a candelaria e a marmota

En Brasil, e algúns países de América latina celébrase este día a festa de Iemanjá, a raíña do mar, nai dos orixás, meténdose nas augas do mar para entregarlle flores e outras ofrendas das que a raíña gosta, perfumes, conchas, colares, contas de cristal. Nos rituais do candomblé, de orixe africana, a danza de Iemanjá simboliza o movemento das ondas do mar, representadas tamén nas cores dos vestidos, branco e azul.

É rara a cantora brasileira que non ten a Iemanjá presente nalgunha das súas cancións.


lenda das sereias, rainha do mar, Marisa Monte
Yemanjá rainha do mar, Bethania

cantos, danzas e rituais que perduran e se renovan no tempo

a lúa e as marés

Cando a Lúa está máis perto da Terra dise que se encontra no seu perixeo e no apoxeo cando está máis afastada. Como se observan por separado non podemos saber con certeza cando estamos nun ou noutro momento, a menos pola sensación de que a lúa semella máis grande que outras veces. De poder comparar os seus tamaños sería así:

Este é un dos factores que afecta as marés, ademais da posición da lúa nas distintas fases e as estacións, pois durante as lúas chea e nova e durante os equinoccios as marés son máis vivas.

Para aprender algo máis sobre as marés e a lúa fai clic nos enlaces

márés
influenza da lúa nas marés
as forças das marés

Marte e a lúa arredor da medianoite

No apartado a simple vista da páxina do ceo do mes veñen sempre catro fotografías simuladas do programa Stellarium.
Hoxe á noite verase Marte en oposición ao sol, que significa que o planeta está pasando polo meridiano do lugar a medianoite, polo que se pode observar durante máis tempo.
Na ilustración aparecen Marte e a lúa sobre a eclíptica, nas constelacións do Caranguexo e Xémeos respectivamente; e ao outro lado da lúa Aldebarán, estrela alfa do Touro e avermellada como o planeta Marte, así como o brillante cúmulo das Pléiades. Baixo a eclíptica, a magnífica Orión e Sirio, a estrela azul.

contos e coplas de estrelas

Este é un libro disco de historias do ceo e cantigas onde se reunen dende un conto tradicional galego a lendas incas, mitos gregos, árabes,... e na parte musical a coñecida cantiga de Alfonso X o Sabio Santa María Estrela do día xunto a pezas de música tradicional (muiñeira, mazurca, alalá, rumba,...) con coplas que falan da lúa, o sol e as estrelas. A presentación do proxecto fíxose no auditorio da Fundación Barrié de la Maza organizado polo Consello Superior de Investigacións Científicas e a Universidade de Vigo coa colaboración da radio Galega e a participación de astrónomas profesoras da Universidade e artistas como as cantareiras de Adonairare, entre outras. Un espectáculo audiovisual no que se proxectaron tamén as ilustracións dos contos e fotografías que acompañaron as explicacións teóricas.

hipnotizantes esferas

A unidade primixenia inicia a súa expansión a través de sinuosas espirais, formas fractais, satélites e planetas, átomos,... mundos en permanente rotación, movemento de partículas ou sementes, universo fascinante de esferas que regresan á fusión da que partiron. Inspirado en Anaxágoras de Clazomene.

Spheres from Regis Hervagault on Vimeo.

a lúa e o disco de nebra

Este disco, chamado Escudo de Sangerhausen ou disco de Nebra, data de hai 3600 anos e foi encontrado en Alemania en 2002. Pode ser que os obxectos representados nel sexan o sol e a lúa, ou as lúas chea e crecente, ou igual as constelacións (Escudo, Capricornio, Auriga,...) e unha barca. Pode que os sete puntos agrupados representen as Pléiades. E os bordes do disco o horizonte. Ou pode que non. Pode que sexa simplemente un escudo con adornos??!!

Nebra Sky Disc from Simon Verhoef on Vimeo.

En calquera caso, o seu descubrimento é interesante, tanto do punto de vista da historia da astronomía como da arqueoloxía e arqueoastronomía.

Weltwunder Himmelsscheibe - Sky Disc of Nebra from Weltwunder Himmelsscheibe on Vimeo.

Hoxe parece que o temos máis facil para observar o ceo e os seus astros. Sen ir máis lonxe, se queremos darnos un paseo lunar visitemos google moon.

herbas de prata e sono cobren a valeira lúa

A lúa é, xunto co sol, o obxecto máis chamativo do ceo, así que desde que a humanidade puxo os seus pés na Terra debeu ser motivo de culto e observación.

Un calendario do período inicial ou Auriñaciense do Paleolítico Superior (32 000 a.c.) dá conta disto.


As marcas das diferentes fases forman un deseño sinuoso, como unha serpe ou os meandros dun río.



Aínda que se afaste e te abandone (coas conseguintes consecuencias catastróficas), a lúa nunca te vai decepcionar, ou iso decía unha das razóns polas que observar o ceo é interesante. Mesmo cando non se ve, como estes días, está aí agochada, impoñéndonos seus ritmos e tomando nota dos nosos dramas.

Chove en Santiago
meu doce amor.
Camelia branca do ar
brila entebrecida ô sol.

Chove en Santiago
na noite escrura.
Herbas de prata e de sono
cobren a valeira lúa.

Olla a choiva pola rúa,
laio de pedra e cristal.
Olla o vento esvaído
soma e cinza do teu mar.

Soma e cinza do teu mar
Santiago, lonxe do sol.
Agoa da mañán anterga
trema no meu corazón.

Federico García Lorca, Seis poemas galegos

Orión e Pleiades, dous poemas de Interludi

ORIÓN
Como pode tanta beleza
convertirse en maldade?
Como a túa ollada
de cazador de monstros
pode devir asasina de soños?
Como a túa voz divina pode reter a Artemisa?

Que deus te permitíu
apreixar unha daga
inzada de estrelas?

Orión, xa non es digno
de camiñar sobre a auga.

Agora, mudo por tantas culpas,
sometido ás noites,
amargo viaxeiro do crepúsculo,
eternamente cobarde,
finxidor de beleza,
ficas condenado ao inverno.

*******


PLEIADES
É porque ispo as nidias madrugadas
que a ollada esvaída dos vosos ollos disfrazados de pombas
tráenme mensaxes de náufragos.
E, ao caer a noite,
nos cantís acendo fogueiras
de axóuxeres e timbais
para non escoitar as sereas.
É porque o outono ven preñado de xeada
que domestico dúbidas e lumes
e permanezo mollada de chuvia baixo o ceo.
E no mudar das estacións
constrúo todo de columnas marmóreas
para que o destino inapelable
non carregue as nosas memorias.

Consol Martínez Bella, Interludi

nebulosas... e outras cousas fabulosas

No principio era unha nube, unha nube de dimensións impensables feita de gases e poeira, o útero cósmico onde nacen as estrelas: a nebulosa.

nebulosas


cosmos